Γράφει ο Δρ. Θεόδωρος Κουσουρής, Περιβαλλοντολόγος
Xωρίς πολυδάπανες παρεμβάσεις oι χείμαρροι και τα ρέματα μπορούν
να αποκατασταθούν στα φυσικά τους μεγέθη και επομένως οφείλουν να
αποτελούν πρώτη προτεραιότητα για την Τοπική Αυτοδιοίκηση. Ετσι,
διασφαλίζονται και οι ανθρώπινες ζωές και οι περιουσίες, αλλά και το
περιβάλλον για καλύτερη ποιότητα ζωής.
Να γιατί, οι χείμαρροι και τα ρέματα μας πνίγουν !
να αποκατασταθούν στα φυσικά τους μεγέθη και επομένως οφείλουν να
αποτελούν πρώτη προτεραιότητα για την Τοπική Αυτοδιοίκηση. Ετσι,
διασφαλίζονται και οι ανθρώπινες ζωές και οι περιουσίες, αλλά και το
περιβάλλον για καλύτερη ποιότητα ζωής.
Να γιατί, οι χείμαρροι και τα ρέματα μας πνίγουν !
Οι χείμαρροι και τα ρέματα θεωρούνται από πολλούς υποβαθμισμένες και περιθωριακές περιοχές, εξαιτίας της συνήθειας που υπάρχει να ρίχνουμε οτιδήποτε άχρηστο σ’ αυτά, αλλά και να τα μπαζώνουμε, είτε για να αποκτηθεί περισσότερη οικοδομήσιμη γη, είτε για να επεκταθούν τα χωράφια μας. Ετσι σήμερα, τα περισσότερα ρέματα και οι χείμαρροι γίνονται εστίες ρύπανσης και μόλυνσης, έχουν ‘’κακοποιηθεί’’ σε μεγάλο βαθμό με τροποποιήσεις στα πρανή και στην κοίτη τους, ενώ οι πλημμυρικές παροχές τους προξενούν καταστροφικές. Ωστόσο, στη φυσική τους κατάσταση, χωρίς τις ανθρωπογενείς παρεμβάσεις και άλλα αίτια, αποτελούν ουσιώδη συστατικά του υδρογραφικού δικτύου κάθε περιοχής και τούτο γιατί συλλέγουν και διοχετεύουν τα νερά της βροχής και του χιονιού στα κατάντη μέχρι και τον παράκτιο χώρο, προστατεύουν την ευρύτερη περιοχή από τις πλημμύρες, αναπτύσσουν ιδιότυπους οικοτόπους στην περιοχή, δημιουργούν γραμμικά πάρκα στον αστικό ιστό, όταν διέρχονται μέσα από τις πόλεις, καθαρίζουν τον ατμοσφαιρικό αέρα από αέριους ρύπους, ρυθμίζουν το μικροκλίμα της περιοχής απ’όπου διέρχονται, εμπλουτίζουν τα υπόγεια νερά, προσφέρουν ηχομόνωση όταν διέρχονται μέσα από τις πόλεις και άλλα. Δηλαδή, τα ρέματα και οι χείμαρροι, αποτελούν φυσικό πόρο, αλλά και διατηρούν τη συνέχεια της ιστορικής και περιβαλλοντικής μνήμης της περιοχής.
Τη μέχρι σήμερα στάση μας γι’αυτά ωφείλουμε να την αλλάξουμε και να αποκαταστήσουμε, με οποιοδήποτε κόστος, τις φυσικές λειτουργίες των χειμάρρων και των ρεμάτων. Τον πρώτο και ουσιαστικό ρόλο έχει η Τοπική Αυτοδιοίκηση, αλλά πρέπει να είμαστε όλοι αρωγοί σε κάθε προσπάθεια ουσιαστικής και αισθητικής αναβάθμισής τους.
Εξάλλου, και τα σχολεία με τα προγράμματα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης μπορούν να συνεισφέρουν τα μέγιστα στην αναβάθμιση του τοπικού αυτού ευαίσθητου περιβάλλοντος, γιατί οι χείμαρροι και τα ρέματα κατατάσσονται στις οικολογικά ευαίσθητες περιοχές.
Ετσι, οι μαθητές μπορούν για παράδειγμα, να αναπτύξουν εποικοδομητικές προτάσεις για την αισθητική και όχι μόνο αναβάθμιση των χειμάρρων, να ευαισθητοποιήσουν την τοπική κοινωνία με δρώμενα δίπλα σε ρέματα και χειμάρρους και να συμβάλλουν με εθελοντική εργασία-επίδειξη στην καθαριότητα του περίγυρού τους για καλύτερη ποιότητα ζωής.
Επιπρόσθετα, τα σχολεία μέσα από τη δραστηριότητα ‘’Υιοθετώ και Φροντίζω’’ μπορούν να οριοθετήσουν τα ‘’ανοίγματα’’ που χρειάζεται η κοινωνία και οι φορείς της μέσα από τη συλλογικότητα, τον εθελοντισμό και την κοινοκτημοσύνη.
Σε γενικές γραμμές, το λιγότερο που μπορούμε να κάνουμε για τους χειμάρρους και τα ρέματα, είναι να απαιτούμε από τους αρμόδιους τοπικούς φορείς και να προβάλλουμε συνεχώς την ανάγκη για την αποκατάσταση των φυσικών τους λειτουργιών και ειδικότερα:
-να διατηρούνται οι φυσικές τους διαστάσεις,
-να αναδεικνύονται ως αυτόνομοι φυσικοί σχηματισμοί,
-να είναι δεδηλωμένος ο κοινόχρηστος χαρακτήρας τους,
-να αναγνωρίζεται ο πολλαπλός ρόλος τους,
να αντιμετωπίζονται συνολικά καθ’όλο το μήκος τους και όχι αποσπασματικά, ανά χωριό
και πόλη,
-να διατηρούνται στην κοίτη τους οι φυσικοί σχηματισμοί τους και τα οποιαδήποτε
κατασκευαζόμενα τεχνικά έργα ( υπερχειλιστές, αναβαθμοί κ.ά) να είναι χαμηλού ύψους
και πέτρινα, τουλάχιστον στην εξωτερική όψη,
-να διατηρούνται στα πρανή τους οι φυσικές διατομές τους και όπου υπάρχει διάβρωση να
επισκευάζονται αμέσως με τις αναγκαίες ήπιες παρεμβάσεις,
-να υποστηρίζεται και να ελέγχεται τακτικά στα πρανή τους η φυσική βλάστηση,
-να απομακρύνονται αμέσως τα ογκώδη αντικείμενα που φέρνει κάποια ξαφνική
νεροποντή,
-να καθορίζονται ζώνες προστασίας εκατέρωθεν στην παρα-ρεμάτιας ζώνης, αλλά και να ενισχύεται η βλάστηση και να διευθετείται το περιβάλλον της περιοχής με γνώμονα τους κοινόχρηστους χώρους, την πεζοδρόμηση, την ήπια κυκλοφορία, το χαμηλό συντελεστή δόμησης κ.ά
Συνήθως, προβάλλονται κάποιες αναγκαιότητες και εκτελούνται έργα σε ρέματα και χειμάρρους, τα οποία δεν λαμβάνουν υπόψη τους την περιβαλλοντική χρήση τους και την αποκατάσταση της φυσικότητά τους, ώστε να εξυπηρετούν πρωτίστως το φυσικό αντιπλημμυρικό τους σκοπό. Είναι σαφές για παράδειγμα ότι με την σκυροδέτηση, την καταστροφή της φυσικής κοίτης και την αντικατάστασή της από μία ευθυγραμμισμένη κοίτη, δηλαδή τεχνητό αγωγό ανοικτής ή και κλειστής διατομής, προκαλούνται μη αναστρέψιμες και σοβαρές καταστροφές στο γεω-μορφολογικό ανάγλυφο, στον υδροφόρο ορίζοντα, στο μικροκλίμα, στο φυσικό τοπίο, στη χλωρίδα, στην πανίδα, και άλλα πολύτιμα και σπάνια συστατικά του φυσικού περιβάλλοντος. Σε πολλές περιοχές σε ρέματα και σε χειμάρρους υπάρχουν φυσικοί ‘’μαίανδροι’’ οι οποίοι επιβραδύνουν τη ροή του νερού σε περιπτώσεις ισχυρής νεροποντής και πλημμυρικών παροχών. Και στην περίπτωση αυτή χρειάζονται ήπιες και τοπικές παρεμβάσεις, ενώ λαμβάνεται πάντοτε υπόψη η φυσικότητα του ρέματος ή ου χειμάρρου.
Ωστόσο, είναι σήμερα γνωστό, ότι τεχνικά έργα μεγάλης κλίμακας είναι αναποτελεσματικά και προβληματικά, ενώ εκεί όπου χρησιμοποιείται εμφανές σκυρόδεμα στις κοίτες και στα πρανή τους, δημιουργούνται προβλήματα, γιατί μειώνεται η φυσική τραχύτητα και η αποθηκευτική ικανότητα ενός ρέματος. Το αποτέλεσμα είναι τα νερά να μετακινούνται προς τα κατάντη πολύ γρήγορα με μεγάλη πιθανότητα πρόκλησης πλημμυρών σε χαμηλές και επίπεδες περιοχές, ακόμη και στον παράκτιο χώρο.
Αυτό, που κατά την γνώμη μας θα βοηθούσε τη φυσική υδραυλική λειτουργία κάθε χειμάρρου και ρέματος, είναι ο ορθολογικός σχεδιασμός ενός πλαισίου μέτρων για την αντιμετώπιση τυχόν τοπικών φυσιολογικών φθορών της κοίτης με φιλικές προς το περιβάλλον πρακτικές. Αυτές μάλιστα οι πρακτικές εφαρμόζονται τα τελευταία χρόνια και έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ενωση, μετά από την απόκτηση εμπειριών και την εξαγωγή νεωτέρων επιστημονικών συμπερασμάτων πάνω στις μεγάλης κλίμακας επεμβάσεις (ευθυγραμμίσεις, σκυροδετήσεις κοίτης ποταμών και ρεμάτων). Πρόσθετα και η σχετική ελληνική νομοθεσία επιτάσσει ‘’τη διασύνδεση του πολεοδομικού ιστού με το φυσικό περιβάλλον’’.
Εξάλλου, από τεχνοκρατική άποψη, οποιαδήποτε έργα που εκτελούνται σε αστικά ρέματα και χειμάρρους, πρέπει να εκτελούνται μετά από πλήρη ανάλυση των φυσικών συνθηκών τους, τόσο στην ευρύτερη υδρολογική τους λεκάνη, όσο και στην καθαυτή κοίτη τους, στα πρανή τους, στο τοπικό οικοσύστημα, ενώ τα μέτρα και τα έργα που οφείλουν να αναληφθούν δεν θα πρέπει να ακολουθούν στερεότυπη προσέγγιση και τούτο γιατί κάθε ρέμα και χείμαρρος έχει τη δική του ταυτότητα συνθηκών και ιδιαιτεροτήτων.
Μπορούμε να συμβάλλουμε όλοι στην αναβάθμιση των χειμάρρων και των ρεμάτων, των ευαίσθητων αυτών οικοσυστημάτων που βρίσκονται στη γειτονιά μας, δίπλα μας, αλλά και παραπέρα στην εξοχή, γιατί αποτελούν ενιαίο και αδιαίρετο συστατικό του περιβάλλοντος που για χιλιετίες, μέσω της φυσικότητας των ρεμάτων και χειμάρρων, αλλά και της δασοκάλυψης των γειτονικών περιοχών εξασφάλιζαν το φυσικό αντιπλημμυρικό σύστημα κάθε μεγαλύτερης περιοχής.
Τη μέχρι σήμερα στάση μας γι’αυτά ωφείλουμε να την αλλάξουμε και να αποκαταστήσουμε, με οποιοδήποτε κόστος, τις φυσικές λειτουργίες των χειμάρρων και των ρεμάτων. Τον πρώτο και ουσιαστικό ρόλο έχει η Τοπική Αυτοδιοίκηση, αλλά πρέπει να είμαστε όλοι αρωγοί σε κάθε προσπάθεια ουσιαστικής και αισθητικής αναβάθμισής τους.
Εξάλλου, και τα σχολεία με τα προγράμματα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης μπορούν να συνεισφέρουν τα μέγιστα στην αναβάθμιση του τοπικού αυτού ευαίσθητου περιβάλλοντος, γιατί οι χείμαρροι και τα ρέματα κατατάσσονται στις οικολογικά ευαίσθητες περιοχές.
Ετσι, οι μαθητές μπορούν για παράδειγμα, να αναπτύξουν εποικοδομητικές προτάσεις για την αισθητική και όχι μόνο αναβάθμιση των χειμάρρων, να ευαισθητοποιήσουν την τοπική κοινωνία με δρώμενα δίπλα σε ρέματα και χειμάρρους και να συμβάλλουν με εθελοντική εργασία-επίδειξη στην καθαριότητα του περίγυρού τους για καλύτερη ποιότητα ζωής.
Επιπρόσθετα, τα σχολεία μέσα από τη δραστηριότητα ‘’Υιοθετώ και Φροντίζω’’ μπορούν να οριοθετήσουν τα ‘’ανοίγματα’’ που χρειάζεται η κοινωνία και οι φορείς της μέσα από τη συλλογικότητα, τον εθελοντισμό και την κοινοκτημοσύνη.
Σε γενικές γραμμές, το λιγότερο που μπορούμε να κάνουμε για τους χειμάρρους και τα ρέματα, είναι να απαιτούμε από τους αρμόδιους τοπικούς φορείς και να προβάλλουμε συνεχώς την ανάγκη για την αποκατάσταση των φυσικών τους λειτουργιών και ειδικότερα:
-να διατηρούνται οι φυσικές τους διαστάσεις,
-να αναδεικνύονται ως αυτόνομοι φυσικοί σχηματισμοί,
-να είναι δεδηλωμένος ο κοινόχρηστος χαρακτήρας τους,
-να αναγνωρίζεται ο πολλαπλός ρόλος τους,
να αντιμετωπίζονται συνολικά καθ’όλο το μήκος τους και όχι αποσπασματικά, ανά χωριό
και πόλη,
-να διατηρούνται στην κοίτη τους οι φυσικοί σχηματισμοί τους και τα οποιαδήποτε
κατασκευαζόμενα τεχνικά έργα ( υπερχειλιστές, αναβαθμοί κ.ά) να είναι χαμηλού ύψους
και πέτρινα, τουλάχιστον στην εξωτερική όψη,
-να διατηρούνται στα πρανή τους οι φυσικές διατομές τους και όπου υπάρχει διάβρωση να
επισκευάζονται αμέσως με τις αναγκαίες ήπιες παρεμβάσεις,
-να υποστηρίζεται και να ελέγχεται τακτικά στα πρανή τους η φυσική βλάστηση,
-να απομακρύνονται αμέσως τα ογκώδη αντικείμενα που φέρνει κάποια ξαφνική
νεροποντή,
-να καθορίζονται ζώνες προστασίας εκατέρωθεν στην παρα-ρεμάτιας ζώνης, αλλά και να ενισχύεται η βλάστηση και να διευθετείται το περιβάλλον της περιοχής με γνώμονα τους κοινόχρηστους χώρους, την πεζοδρόμηση, την ήπια κυκλοφορία, το χαμηλό συντελεστή δόμησης κ.ά
Συνήθως, προβάλλονται κάποιες αναγκαιότητες και εκτελούνται έργα σε ρέματα και χειμάρρους, τα οποία δεν λαμβάνουν υπόψη τους την περιβαλλοντική χρήση τους και την αποκατάσταση της φυσικότητά τους, ώστε να εξυπηρετούν πρωτίστως το φυσικό αντιπλημμυρικό τους σκοπό. Είναι σαφές για παράδειγμα ότι με την σκυροδέτηση, την καταστροφή της φυσικής κοίτης και την αντικατάστασή της από μία ευθυγραμμισμένη κοίτη, δηλαδή τεχνητό αγωγό ανοικτής ή και κλειστής διατομής, προκαλούνται μη αναστρέψιμες και σοβαρές καταστροφές στο γεω-μορφολογικό ανάγλυφο, στον υδροφόρο ορίζοντα, στο μικροκλίμα, στο φυσικό τοπίο, στη χλωρίδα, στην πανίδα, και άλλα πολύτιμα και σπάνια συστατικά του φυσικού περιβάλλοντος. Σε πολλές περιοχές σε ρέματα και σε χειμάρρους υπάρχουν φυσικοί ‘’μαίανδροι’’ οι οποίοι επιβραδύνουν τη ροή του νερού σε περιπτώσεις ισχυρής νεροποντής και πλημμυρικών παροχών. Και στην περίπτωση αυτή χρειάζονται ήπιες και τοπικές παρεμβάσεις, ενώ λαμβάνεται πάντοτε υπόψη η φυσικότητα του ρέματος ή ου χειμάρρου.
Ωστόσο, είναι σήμερα γνωστό, ότι τεχνικά έργα μεγάλης κλίμακας είναι αναποτελεσματικά και προβληματικά, ενώ εκεί όπου χρησιμοποιείται εμφανές σκυρόδεμα στις κοίτες και στα πρανή τους, δημιουργούνται προβλήματα, γιατί μειώνεται η φυσική τραχύτητα και η αποθηκευτική ικανότητα ενός ρέματος. Το αποτέλεσμα είναι τα νερά να μετακινούνται προς τα κατάντη πολύ γρήγορα με μεγάλη πιθανότητα πρόκλησης πλημμυρών σε χαμηλές και επίπεδες περιοχές, ακόμη και στον παράκτιο χώρο.
Αυτό, που κατά την γνώμη μας θα βοηθούσε τη φυσική υδραυλική λειτουργία κάθε χειμάρρου και ρέματος, είναι ο ορθολογικός σχεδιασμός ενός πλαισίου μέτρων για την αντιμετώπιση τυχόν τοπικών φυσιολογικών φθορών της κοίτης με φιλικές προς το περιβάλλον πρακτικές. Αυτές μάλιστα οι πρακτικές εφαρμόζονται τα τελευταία χρόνια και έχουν υιοθετηθεί από την Ευρωπαϊκή Ενωση, μετά από την απόκτηση εμπειριών και την εξαγωγή νεωτέρων επιστημονικών συμπερασμάτων πάνω στις μεγάλης κλίμακας επεμβάσεις (ευθυγραμμίσεις, σκυροδετήσεις κοίτης ποταμών και ρεμάτων). Πρόσθετα και η σχετική ελληνική νομοθεσία επιτάσσει ‘’τη διασύνδεση του πολεοδομικού ιστού με το φυσικό περιβάλλον’’.
Εξάλλου, από τεχνοκρατική άποψη, οποιαδήποτε έργα που εκτελούνται σε αστικά ρέματα και χειμάρρους, πρέπει να εκτελούνται μετά από πλήρη ανάλυση των φυσικών συνθηκών τους, τόσο στην ευρύτερη υδρολογική τους λεκάνη, όσο και στην καθαυτή κοίτη τους, στα πρανή τους, στο τοπικό οικοσύστημα, ενώ τα μέτρα και τα έργα που οφείλουν να αναληφθούν δεν θα πρέπει να ακολουθούν στερεότυπη προσέγγιση και τούτο γιατί κάθε ρέμα και χείμαρρος έχει τη δική του ταυτότητα συνθηκών και ιδιαιτεροτήτων.
Μπορούμε να συμβάλλουμε όλοι στην αναβάθμιση των χειμάρρων και των ρεμάτων, των ευαίσθητων αυτών οικοσυστημάτων που βρίσκονται στη γειτονιά μας, δίπλα μας, αλλά και παραπέρα στην εξοχή, γιατί αποτελούν ενιαίο και αδιαίρετο συστατικό του περιβάλλοντος που για χιλιετίες, μέσω της φυσικότητας των ρεμάτων και χειμάρρων, αλλά και της δασοκάλυψης των γειτονικών περιοχών εξασφάλιζαν το φυσικό αντιπλημμυρικό σύστημα κάθε μεγαλύτερης περιοχής.















